වෙනිසුවෙලා අර්බුදය හා පශ්චාත් යුද්ධ ජාත්යන්තර ක්රමයේ ක්ෂය වීම
හැඳින්වීම
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ලෝක දේශපාලනය පවත්වාගෙන යෑමට ස්ථාපිත කළ ජාත්යන්තර ක්රමය බිහිවූයේ රාජ්ය ස්වෛරීත්වයට ගරු කිරීම, ජාත්යන්තර නීතියට අනුගත වීම සහ එක්සත් ජාතීන් වැනි බහුජාතික ආයතන හරහා ගැටලු විසඳීම යන මූලධර්ම මතය. එහෙත් අද ලෝකය ක්රමයෙන් ගමන් කරන්නේ බලවත් රාජ්යයන් තමන්ගේම ව්යුහමය අවශ්යතා මත, නීතිමය සීමා ඉක්මවා ක්රියා කරන නව දේශපාලන යථාර්ථයකටය.
පසුගිය සතියේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් වෙනිසුවෙලා තුළ සිදු කළ සෘජු හමුදා ක්රියාන්විතය මේ වෙනස පැහැදිලිව පෙන්වන ඉතා වැදගත් උදාහරණයකි.
වෙනිසුවෙලාහි සිදුවූයේ කුමක්ද?
2026 ජනවාරි පළමු සතියේදී, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද හමුදාව වෙනිසුවෙලා තුළ හදිසි මෙහෙයුමක් සිදු කර, හිටපු ජනාධිපති නිකොලස් මඩුරෝ අත්අඩංගුවට ගත් බව ජාත්යන්තර මාධ්ය වාර්තා කළේය. ඇමෙරිකානු රජය මෙම ක්රියාන්විතය මත්ද්රව්ය ජාවාරම් සහ සංවිධානාත්මක අපරාධ පිළිබඳ නීතිමය පියවරක් ලෙස නිරූපණය කළද, බොහෝ විශ්ලේෂකයින් එය වෙනත් රාජ්යයක අභ්යන්තර දේශපාලනයට සෘජුවම මැදිහත් වීමක් ලෙස දකියි.
මෙය සරල නීති ක්රියාත්මක කිරීමක් නොව, රාජ්ය පාලන ක්රමයක් වෙනස් කිරීමට අදාළ බල ප්රයෝගයක් බවට පත් වූ අතර, එය ලෝකය පුරා දැඩි විවාදයට ලක්විය.
ජාත්යන්තර ප්රතිචාර සහ නීතිමය ගැටලුව
මෙම සිද්ධියට පසුව චීනය, රුසියාව, ප්රංශය, ඉරානය, ලතින් ඇමෙරිකානු රටවල් රැසක් ඇතුළු බොහෝ රාජ්යයන් දැඩි විරෝධය පළ කළහ. ඔවුන් පෙන්වා දුන්නේ,
👉 එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියට අනුව
👉 කිසිඳු රාජ්යයක් තවත් රාජ්යයක භූමි සීමාවන්ට හෝ දේශපාලන ස්වෛරීත්වයට හමුදා බලය භාවිතයෙන් අභියෝග කිරීමට නොහැකි බවය.
මෙම ක්රියාන්විතය ජාත්යන්තර නීතියට බරපතළ අභියෝගයක් වන අතර, අනාගතයේදී වෙනත් බලවත් රාජ්යයන්ටද “ආරක්ෂාව” හෝ “නීතිය ක්රියාත්මක කිරීම” යන නාමයෙන් සමාන ක්රියාමාර්ග ගන්නා මගක් විවර කර දීමට හැකි බව විවේචකයන් අවධාරණය කරයි.
ගෝලීය දේශපාලනයට ඇති පුළුල් බලපෑම
වෙනිසුවෙලා සිද්ධිය, එක රටක ගැටලුවක් ලෙස සීමා නොවී, ගෝලීය දේශපාලනයේ ගැඹුරු වෙනස්කම් පෙන්වයි.
1. බහුජාතික ක්රමයේ දුර්වල වීම
එක්සත් ජාතීන් සහ අනෙකුත් ජාත්යන්තර ආයතන අද බලවත් රාජ්යයන් පාලනය කිරීමට අසමත් වන බව මෙය නැවත වරක් පෙන්නුම් කරයි.
2. ශක්ති සන්ධාන නැවත සැකසීම
ගෝලීය දකුණේ රටවල් බොහෝදුරට මෙය නව “අධිරාජ්යවාදී” ප්රවණතාවක් ලෙස දකිති. චීනය හා රුසියාව වැනි රටවල්, ස්වෛරීත්වය සහ මැදිහත් නොවීම යන සංකල්ප නැවත ප්රචාරය කරමින් තම බලපෑම වැඩිකිරීමට උත්සාහ කරති.
3. ඇමෙරිකා ඇතුළත දේශපාලන විභේදනය
ඇමෙරිකාව තුළම මෙම ක්රියාන්විතය පිළිබඳ දැඩි මතභේදයක් පවතින අතර, එක පාර්ශවයක් එය දැඩි නායකත්වයක සලකුණක් ලෙස දක්වද්දී, අනෙක් පාර්ශවය එය ජාත්යන්තර අස්ථාවරත්වයට හේතු වන අනතුරුදායක මාර්ගයක් ලෙස විවේචනය කරයි.
අනාගත ලෝක ක්රමයට මෙයින් ඇති පණිවිඩය
වෙනිසුවෙලා සිද්ධියෙන් පැහැදිලි වන්නේ, දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ගොඩනැගුණු ජාත්යන්තර නීතිමය හා ආචාරමය පද්ධතිය දැඩි අර්බුදයකට මුහුණ දී ඇති බවය. බලය නීතියට වඩා ප්රබල වන ලෝකයක, කුඩා රාජ්යයන් තවත් බලවත් රටවල්වල රැකවරණය සොයන තත්ත්වයක් උද්ගත විය හැකි අතර, එය ගෝලීය අස්ථාවරතාව වැඩි කරනු ඇත.
නිගමනය
පසුගිය සතියේ වෙනිසුවෙලාහි සිදුවූ ඇමෙරිකානු හමුදා මැදිහත් වීම, එක රටක දේශපාලන අර්බුදයකට වඩා, ලෝක දේශපාලන ක්රමයේ අනාගතය පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීමක් වේ. ජාත්යන්තර නීතිය, රාජ්ය ස්වෛරීත්වය සහ බහුජාතික සම්මුතිය යන සංකල්ප අහෝසි වුවහොත්, ලෝකය නැවතත් “බලය ඇතිවය සාධාරණය” යන නීතිය ක්රියාත්මක වන අඳුරු යුගයකට ගමන් කළ හැකි බව මෙම සිදුවීම අපට මතක් කර දෙයි.
